Bu sahife endüstriyel olarak üretilen yiyecek maddelerinde bulunabilecek mahsurlu maddeleri aydınlatmak maksadı ile hazırlanmıştır. Yakın zamanımıza kadar, müslümanlar hangi yiyeceğin helal veya haram olduğuna kolayca karar verebiliyordu. Kuran ve Sunnah bize kolay anlaşılır bir yol göstermiştir. Yakın zamanımızda gelişen yiyecek endüstrisi, gittikçe yaygınlaşmakta ve klasik yiyecekleri eski yöntemler yerine yeni tekniklerle üretmektedir (örneğin ekmek). Bunun yanında, niteliği bilinmeyen birçok yeni yiyecek çeşidi ortaya çıkmıştır (Coca Cola, çiklet vs.). Bu durum müslüman tüketiciyi kolayca çözemediği iki soru ile karşı karşıya brakmıştır:
İkinci soruya cevap veren birçok "web sahifesi" bulunduğundan, bu sahife sadece islami açıdan "bu yiyeceğin içinde ne var?" sorusuna cevap bulmaya çalışacaktır. Katkı maddelerinin helal/haram olarak sınıflandırlılması sadece alimler tarafından sonuçlandırılabileceğinden ve bu sahifeyi belli bir mezheb fıkhına bağlamak istemediğimden, maddeleri bir sınıflandırmaya tutmayacağım. Fetva konusunda, lütfen güvendiğiniz bir alime başvurunuz.
Sahife sonunda bu bilgileri derlemede kullanilan kaynakça gösterilmiştir. Malesef genellikle kaynaklar Türkçe değildir. Listelenen internet-adreslerinin çoğu bugün değişmiş veya geri çekilmiş durumdadir. Kullanılan orjinal kaynaklara ihtiyacınız varsa, lütfen benden isteyiniz.
Sahife özellikle Avusturya, Almanya ve Isviçredeki ürünleri düsünerek hazırlanmıştır. Ancak Türkiye'de de son zamanlarda pek çok bati ürünü ithal edildiğinden, bu ülkede Müslümanlarin da işine yarayabilir.
Sahife aşağıdaki bölümlere ayrılmıştır:
Katkı maddeleri, hazır
yiyeceklere katılan ilave (yardımcı) maddelerdir
[GuE].
Katkı maddeleri, yardımcı maddeler olarak kullanılır. Bu maddeleri tüketiciye belli standartlar dahilinde tanıtmak maksadıyla her madde için bir numara belirlenmiştir. Avrupa Birliğinde bu numaralar 'E' harfi, 3 veya 4 basamaklı bir sayı ve gerektiğinde ilave edilen bir küçük harf ile oluşturulur. Katkı maddelerinin yiyecek ambalajı üzerindeki listede belirtilme sırası, katkı miktarlarının ağırlığı ile orantılıdır. Yıyecek endüstrisi kullandığı katkı maddelerini ambalaj üzerinde belirtmek zorundadır. Ancak, endüstri (muhtemelen yasama organları üzerindeki tesiri sayesinde) bazı istisnalar elde etmiştir. Zira bildirim zorunluluğu 10cm2 den küçük ambalajlar için geçerli değildir. Meyve, sebze, peynir, tereyağ, kaymak gibi taze malzemelerde ve açık satilan yiyeceklerde bildirim zorunluluğu yoktur [AK]. Aromalar sadece tabii veya suni şeklinde kimyevi içeriğini ortaya koymadan sınıflandırılabilmektedir. Tabii aromalar fiziksel, enzim veya mikrobik metodlarla elde edilmektedir [AK]. Çiklet, şeker gibi hemen hemen tamamen katkı maddelerinden oluşan bazı yiyeceklerde -akla tamamen ters olarak- katkı maddelerini belirtme zorunluluğu yoktur. Ambalajlanmayan yiyeceklerde (mesela fırındaki ekmek) nelerin kullanıldığı ise tamamen karanlıkta kalmaktadır. Bir diğer problem -ABD de böyle değil-, katkı maddelerini belirtme zorunluluğunun sadece üreticinin kendi kattığı maddelere mahsus olmasıdır. Mesela bir fırın, unu satın aldiği değirmenin una kattığı maddeleri belirtmek zorunda değildir. İslami açıdan mahsurlu başka bir konu da üretim metodlarının açık olmamasıdır. Zira yiyecekte sonuçta üretim sırasında kullanılan bir madde bir eşik değerin altında kalıyorsa belirtilmemektedir.
Gelecekte bugünkülere ilaveten gen teknolojisi ile yeni soruların karşımıza çıkması mümkündür.
[Reg].
Aşağıdaki tabelalarda
bu güne kadar tesbit edebildiğim, hayvani kaynaklı
olabilen katkı maddelerini kapsamaktadır. Maddelerin
birçoğu değişik yöntemlerle elde edilebildiğinden,
kaynaklarını her zaman kesinlikle belirlemek mümkün
değildir:
| Numara | Adı (almanca) | Kaynağı | Kullanıldığı yerler (örnekler) |
| E153 | Kohlenschwarz [GuE], [VUK], [Hot] | Organik maddelerin kömürleştirilmesinden | Peynir kabuğu |
| E422 | Glycerin [GuE], [Hal], [Kos], [VUK] | Gliserin (yağdan elde edilir) | Pasta, unlu yiyecekler, vs. |
| E471 | Mono- und Diglyceride von Speisefettsaeuren [GuE], [Hal], [VUK], [Kos] | Her türlü yağdan | muhtelif (emülgator) |
| E472a-f | Mono- und Diglyceride von Speisefettsğuren verestert mit verschiedenen Saeuren [GuE], [Hal], [VUK], [Kos] | Her türlü yağdan | muhtelif (emülgator) |
| E473 | Zuckerester [VUK] | Şeker ve yağ asitlerinden | Alkolsüz aperetif, dondurma, tatlı, hazır çorba, kahve beyazlaştırıcı (otomatlarda süt yerine) |
| E474 | Seker esteri ve Gliserin, Yag asitleri ve şeker ile esterlenmiş halde[VUK], [Hal], [Kos] | Gliserin ve yağ asitlerinden | Alkolsüz aperetif, dondurma, tatlı, hazır çorba, kahve beyazlaştırıcı (otomatlarda süt yerine)ö muhallebi, pasta vb. |
| E475 | Polyglycerinester [VUK], [Kos] | Gliserin | Muhallebi, pasta vs. |
| E913 | Wollfett [GuE] | Kuzu yünü | Pasta kaplamak için, şekerler |
| E920 | L-Cystein, L-Cysteinhydrochlorid [VUK], [Kos] | İnsan, domuz ya da at kılından yapılır | Unlu maddeler ("semmel" gibi) |
| E921 | Cystein/Cystin [Lis]] | İnsan veya domuz kılından | Un, ekmek, ilaç |
| E1100 | Amylase [Hot] | Bakteri, küf mantarı, domuz midesi | Meşrubat, ekmek, unlu maddeler |
Dikkat: Asağıdaki maddeler hayvandan (en genel anlamda) elde edilebilmekle beraber, bunlar arasinda kaynağı islami açıdan hiçbir mahsur teşkil etmeyen urunler da bulunmaktadır (mesela balık veya yumurta). Bu maddeleri listede bırakmamın sebebi, bazı kardeşlerin ellerinde (muhtemelen vejeteryan kaynaklı) üretim yollarını açıklamayan listelerin bulunmasıdır.
| Numara | Adı (almanca) | Kaynağı | Kullanıldığı yerler (örnekler) |
| E160a | Alfa-carotin, beta-carotin, gama-carotin[Bry] | Bitkisel, sentetik fakat imalat sırasında içine (genellikle balıktan elde edilen) jelatin karışabilir | Bisküvi, margarin, meşrubat. |
| E160e | Beta-Apo-8 Carotinal [VUK], [Hot] | Bitkisel, sentetik veya hayvani (nadiren) | Bisküvi, margarin vs. |
| E160f | Beta-Apo-8 Carotin-asiti-ethylester [VUK], [Hot] | Bitkisel, sentetik veya hayvani (nadiren) | Bisküvi, margarin vs. |
| E210 | Benzoik asit[GuE] | Bitkisel veya hayvani (nadiren) | Sebze ve meyve konserveleri, mayonez |
| E252 | Kaliumnitrat [VUK], [GuE] | Bitkisel, sentetik veya hayvani (nadiren) | Peynir, et, balık |
| E325 | Natrium lactat [VUK], [GuE] | - | Peynir, Bisküvi vs. |
| E326 | Kalium lactat [VUK], [GuE] | - | Hazır yemekler, pasta vs. |
| E327 | Calcium lactat [VUK], [Kos], [GuE] | - | Hazır yemekler, pasta vs. |
| E430 | ? [VUK] | - | - |
| E431 | Poly-ethilen(40)stearat [VUK] | - | - |
| E432 | polyoxyethyl-sorbitan-monolaureat(20) [VUK] | - | - |
| E433 | polyoxyethyl-sorbitan-monooleat(80) [VUK] | - | - |
| E434 | polyoxyethyl-sorbitan-monopalmitat(40) [VUK] | - | - |
| E435 | polyoxyethyl-sorbitan-monostearat(60) [VUK] | - | - |
| E436 | polyoxyethyl-sorbitan-tristearat(65) [VUK] | - | - |
| E470a
-b | Yag asitlerinden elde edilen Mg-Tuzlari(-b) [VUK] | - | Kek, patates çipi |
| E476 | Polyglicerin, Polyricinoleat [VUK] | - | "Aufstrich", soslar |
| E477 | Yag asitlerinden elde edilen Propylenglycolester[VUK] | - | - |
| E478 | ? [VUK] | - | - |
| E479b | Thermooxidiertes Sojaöl mit Mono- und Diglyceriden [VUK] | - | Kızartma yağlarında |
| E481 | Natriumstearoyllaclyl-2-lactat [VUK] | - | - |
| E482 | Calciumstearoyllaclyl-2-lactat [VUK] | - | - |
| E483 | Searoyltartrat [VUK] | - | - |
| E491 | Sorbitan-monostearat [VUK] | - | - |
| E492 | Sorbitan-tristearat [VUK] | - | - |
| E493 | Sorbitan-monolaureat [VUK] | - | |
| E494 | Sorbitan-monooleat [VUK] | - | - |
| E495 | Sorbitan-monopalmitat [VUK] | - | - |
| E570 | Stearin asiti[VUK] | Yağdan | çiklet, muhtelif yiyecekler |
| E572 | Stearin asiti tuzu [VUK], [Kos] | Yağdan | mutelif |
| E585 | Eisen (II)-lactat [VUK] | - | Siyah zeytin |
| E620 | Glutaiminsğure | Aminoasit | Tat verici olarak muhtelif hazır yiyeceklerde |
| E631 | Natriuminosinat [VUK] | - | Tat verici |
| E634 | Kaliuminostinat | - | - |
| E635 | Dinatrium-5-ribonucleotid [VUK] | - | - |
| E640 | Glycin und Natriumsalze [VUK] | - | - |
| E907 | Mikrokristalline Wachse [Hot] | Endüstriyel yağ artıklarından | Suni balmumu kaplamaları |
| Numara | Adı (Almanca) | Kaynağı | Kullanıldığı yerler (örnekler) |
| E120 | Echtes Karmin (Cochenille) [Kos], [GuE], [Hot] | Kırmızı bit | İçki, Pasta, yoğurt |
| E161a | Xanthophylle/Flavoxanthin [VUK] | Sentetik, bitkisel veya küçük yengeçlerden | Bisküvi |
| E234 | Nisin [Hot] | Bakterilerden | Konserve, margarin, çocuk maması. |
| E270 | Süt asiti [VUK], [GuE], [Hot] | Bakterilerden | Turşu, konserve, meşrubat, margarin, çocuk maması, salata sosu, yumuşak margarin. |
| E415 | Xanthan [Hot] | Şeker ve bakteri fermentasyonundan | Konserve, margarin, çocuk mayası, meşrubat, bisküi, salata sosu, yumuşak margarin |
| E904 | Schelllack [GuE] | Bir bit türünden | Portakal gibi meyveleri kaplamak için |
| E1102 | Glucoseoxidase [Hot] | Küf mantarı | Meşrubat, soslar |
Aşağıdaki maddeler hayvan menşei olabilir:
| İsim | Kaynağı | Kullanım alanı |
| Albumin [Kos], [Lis] | - | - |
| Ambergris [Kos] | Balina | - |
| Backmittel [Leb] (Kabartma tozu) | Nişasta, Enzim | Ekmek ve unlu maddeler |
| Backtriebmittel [Leb] (Kabartma maddesi) | Backpulver, Kül | Unlu maddeler |
| Catalase [Kos] | Sığır karaciğeri | - |
| Civet [Kos] | Kedi | Meşrubat, dondurma, unlu maddeler, çiklet |
| Colin Bitartrate [Kos] | Hayvani doku | Vitamin-B (komplex) |
| Collagen [Hal], [Lis] | - | - |
| Enzyme [Hal] (enzimler) | - | - |
| Glycerol [Hal], [Kos] | - | - |
| Glycogen [Hal] | - | - |
| Hormone [Hal] | - | - |
| Hydrolized animal protein [Hal], [Lis] | - | - |
| Kalziumstearat [Kos] | - | - |
| Kalziumstearollactylat [Kos] | - | - |
| Käseferment (Rennet) [Kos](Peynir mayası) | Dana midesi | Peynir |
| Kolestrol [Hal] | - | - |
| Lysin-L und -DL [Kos] | Kan, casein | - |
| Mehlbehandlungsmittel [Leb] (Und katkı maddesi) | Ascorbikasit ve Aminoasit | Unlu maddeler |
| Mittel zur erhaltung der Rieselfähigkeit [Leb] (Yapışmayı önleyici madde) | Gelbe Blutaugen, tuz ve sodyumkarbonat | Kum halindeki yiyecekler |
| Oleic asit[Kos] | Yağlardan | - |
| Oxysterin[Kos] | Gliserid, Stearikasit | - |
| Pepsin [Hal] | Domuz midesinden ya da sentetik olabilir (genellikle) | Peynir mayası |
| Phospholipide [Hal], [Kos] | Domuz midesinden olabilir | Peynir mayası |
| Schaumverhüter [Leb] | Yağlardan | Patates çipi, reçel |
| Sodium Propionate [Kos] | Peynirden/TD> | - |
| Stabilisatoren [Leb] | Jöle ve pekleştirici maddelerden | Muhallebi, yoğurt vb. |
Bunun dışında [Lis] kaynağında, daha kapsamlı bir liste bulabilirsiniz.
Hemen hemen her dondurma temel maddesinde emülgatörler ihtiva eder. Bunlar genellikle mahsurlu E471/E472 sınıfındandır. Meyve, çikolata vb. ilaveler ise birçok defa içki ve başka mahsurlu katkı maddeleri ihtiva etmektedir. Satılamayan dondurmalar genellikle yeni imal edilenlere katılmaktadır. Özellikle çikolatalı dondurma, başka nevi eski dondurmaları iyi maskelemektedir![Ice]
Muhakkak E-Listesini gözden geçiriniz [Sof]].
Varsa, mutlaka E-numaralarını kontrol ediniz.
Portakal, elma ve uzak ülkelerden gelden meyveler genellikle koruyucu maddelerle kaplanmaktadır. Soyarak yeyiniz.
Bazı iddialara göre, hayvan kemiği-unu ihtiva etmektedir! Araştırınız.
Birçok ilaç kapsülü hayvani maddelerden yapılmaktadır [Bra]. Özellikle antibiyotik haplar jelatinden yapılmış kapsüller içine konmaktadır. Jelatin her türlü kemik iliğinden (fakat özellikle domuz iliğinden) elde edilmektedir. Bir kapsülün hayvani olup olmadığını tesbit etmek için, midede mi yoksa barsakta mı eriyen bir ilaç olduğunu araştırınız. Barsakta eriyen ilaçlar, mideden açılmadan geçtiği için, dayanıklı kapsüllere konmaktadır. Bunlar genellikle sentetik maddelerden yapılmaktadır edilmaktedir.
Jelatinden yapılmış bir ilaç kapsülünden çıkarılıp içilebilir mi? İlacın kapsülünden çıkarılıp içilip içilemiyeceği ilacın neviine bağlıdır. Bu konuda güvenilir bir doktorunuza danışınız. Mümkünse draje halinde bulunan benzer bir ilacı kullanınız.
Bunun dışında aşağıdaki mahsurlu maddeleri tesbit edebildim:
| İsim | Kaynağı |
| Adrenalin | Domuz ve diğer hayvanlar [Ani] |
| Amylase | Domuz pankreası [Ani] |
| Duodenum | Sığır veya domuz sindirim sisteminden [Ani] Bazı vitaminlerde bulunur [Ani] |
| Jelatin | Hayvani [Ani] |
| Hayvani yağ | Her çeşit hayvandan [Ani] |
Diş macunlarında sık sık domuz yağından elde edilen maddeler kullanılmaktadır. Bazı yahudi dernekleri, amerikada koşer diş macunlarının listesini ilan etmişlerdir. Haliyle bu listeler avrupadaki mallar için kapsamamaktadır.
Korunmak için mümkün mertebe bitkisel kaynaklı diş macunu kullanınız . Diş macunu kullanımını azaltmak için daha sık misvak kullanılabilir.
Mahsurlu maddeler:
Domuz kılı (Tabii kıldan yapılan fırçalar) [Ani]
Jelatin[Ani]
Lard (Domuzyağı) [GR]
Lauryl ve Sorbit [Lis]
Günümüzdeki
ürünlerin pek çoğu (hayvani) protein ihtiva
etmektedir. Bu proteinler, mezbaha artıklarından,
kandan veya leş (ev)hayvanlardan üretilmektedir.
Aşağıdaki maddeler mahsurludur:
| İsim | Kaynağı |
| Amino asit | Domuz ve dieğer hayvanlar [Ani] |
| Amylase | Domuz pankreası [Ani] |
| Hayvani yağ | Her çeşit hayvandan [Ani] |
| Arachidonic asit | Yağlı hayvanların ciğer, beyin, beze ve yağından [Ani] |
| Aspartik asit | Hayvani, bitkisel veya sentetik olabilir [Ani] |
| Benzoik Asit | Bitkisel veya hayvani [Ani] |
| ß-Carotin | Bitkisel veya hayvani olabilir [Ani] (boya olarak kullanılır) [Ani] |
| Betaine. | Yağdan edle edilir, hayvani olabilir [Ani] Sabun, şampuan, kosmetik maddeler [Ani] |
| Bone black(kemik karası) | Hayvan kemiğinden [Ani] (Sürmede) [Ani] |
| Carmin | Bir nevi bitten [Ani] (ruj) [Ani] |
| Cholesterin | Hayvani kaynaklı [Ani] (krem, şampuan vs) [Ani] |
| Cysteine, L-Form. Cystine | İnsan yada domuz kılından elde edilen bir amino asit [Ani] (şampuan ve kremler) [Ani] |
| Domuz kılı | (Tabii kıldan yapılan fırçalar) [Ani] |
| Gliserin | Genellikle hayvan kaynaklı [Ani] Sabun, şampuan vs. [Ani] |
| Hide glue | Kaba bir Jelatin [Ani] |
| Hydrolized animal protein | Hayvan proteini [Ani] Sabun, şamouan vs. [Ani] |
| Jelatın | Hayvani [Ani] |
| Keratin | Tırnak, kıl [Ani] şampuan, losyon vs [Ani] |
| Lard | Domuz yağı [Ani] her türlü kosmetik [Ani] |
| Lipoids/Lipids | Hayvani olabilir [Ani] |
| Metionine | Proteinden elde edilir Kremlerde [Ani] |
| Mono. ve Diglycerides | Genellikle hayvan kaynaklı [Ani] |
| Mzrıstıc asit | Hayvani olabilir. Yağdan elde edilir [Ani] şampuan, krem [Ani] |
| Nucleıc asit | Her nevi hücrelerden [Ani] şampuan, Vitamin [Ani] |
| Oleıc acid Oleth-2, -3, -20, etc. Oleyl Alcohol. Oleamine. Oleyl | - |
| Palmitic acid | Bitkisel veya hayvan kaynaklı [Ani]. Sabun, krem, traş losysonu [Ani] |
| Panthenol | Bitkisel veya hayvan kaynaklı [Ani]. Sabun, Vitamin [Ani] |
| Placenta | Hayvani [Ani] Krem, şampuan [Ani] |
| Polypeptides | Hayvani [Ani] |
| Polysorbates | Yağlı asitlerden [Ani] Kosmetik maddeler [Ani] |
| Progesterone | Hayvani veya sentetik kremler [Ani] |
[Lis] kaynağında, daha kapsamlı bir liste bulabilirsiniz.
Pul yapışkanı hayvani maddeler ihtiva edebilir. İhtiyaten pul arkalarını yalamayınız.
Bu bilgiler tamam mı?Ne yazık ki değil!. Bu bilgiler kaynakcada gösterilen yerlerden alınmıştır. Bu sahife sadece bir başlangıç olup, yeni araştırmalara İnşaallah fırsat verecektir. Katkı maddelerinin neden yapıldığını öğrenmek hiç de kolay olmamaktadır. En büyük problem, bir çok madde için değişik üretim yollarının var olmasıdır.
Bu internet-sahifesi ile alış verışlerinizde size yardımcı olabileceğimi umarım. Buna rağmen her yiyeceğin bilmecesini çözmek mümkün olmayacaktır. En emin yöntem:
Mümkün mertebe işlenmemiş yiyecek almaktır.
Arzu ederseniz kendiniz bir deneme yapabilirsiniz: Evde yoğurda meyve karıştırıp 6-8 saat buzdolabında bekletin. Şimdi katkı maddelerinin neden hazır yiyecekler için gerekli olduğunu siz de anlayacaksınız.
Bir gün, aramızdan bir gıda laboratuarı kurabilecek kimselerin çıkmasını umuyorum. Piyasada satılan markaları tek tek kontrol ederek bir liste halinde bizlere alış verişlerimizde bir yol gösterici hazırlanabilir.
Bazı adresler geri çekilmiş olabilir.
Bu sahifeye
katkıda bulunabilecekseniz veya düzeltme yapacaksanız
lütfen bir e-mail yollayınız!
Ana sahife
Bu sahife Microsoft Notepad ile yapılmıştır.